|
Lateinische Grammatik
Syntax
Nebensätze: Abhängige Fragessätze
Abhängige Fragesätze
- Sie hängen naturgemäß nur von
Verben ab, die ein Fragen (Wissen, Wissenwollen, Wissenlassen) beinhalten;
- Verba sentiendi (scire, nescire)
- Verba interrogandi (interrogare, quaerere)
- Verba dicendi
- interest, refert
- Zu diesen Verben ist der abhängige Satz
seiner Satzgliedfunktion nach entweder Subjekt oder Objekt.
- Abhänige Fragesätze werden eingeleitet
- Wortfragen: durch die üblichen Fragepronomina
und Frageadverbien
- Doppelfragen wie Hauptsatzfragen
- Satzfragen durch -ne oder num
- Abhänige Fragen sind innerlich abhängig
und stehen deswegen im Konjunktiv. Sie richten sich nach den Regeln
der consecutio temporum.
-
Indirekte Wortfragen
- Zur Einleitung stehen die gleichen
Fragepronomina und Adverbien wie in der Hauptsatzfrage. Die
Frage eines Kriminalisten: Quaero, quis, quid, quando, ubi,
cur, quo modo fecerit.
|
-
Legiones ipse
dictator (L.Quinctius
Cincinnatus),
magister equitum suos equites ducit. In utroque agmine
quas tempus ipsum poscebat adhortationes erant: adderent gradum;
maturato opus esse, ut nocte ad hostem perveniri posset;
consulem exercitumque Romanum obsideri, tertium diem iam
clausos esse; quid quaeque nox aut dies ferat incertum esse.
(Liv.3,27,6f)
-
Habemus liberos parvos; incertum est, quam longa nostrum cuiusque
vita futura sit; consulere vivi ac prospicere debemus, ut
illorum solitudo et pueritia quam firmissimo praesidio munita
sit. (Cic.Verr.2,1,153)
-
Multi non intellegunt, quid intersit inter amicum et assentatorem.
(Cic.top.85)
-
De te, Caecili, - iam mehercule hoc extra hanc contentionem
certamenque nostrum familiariter tecum loquar,- tu ipse, quem
ad modum existimes, vide etiam atque etiam, et tu te collige,
et qui sis et quid facere possis considera. (Cic.div. in Caec.37)
|
Besonderheiten:
- Keinen Fragesatz, sondern einen Aussagesatz
bilden:
- nescio quis = aliquis
- nescio quando = aliquando
- nescio quo modo = aliquo modo
|
-
Indirekte Satzfragen
- Zur Einleitung stehen ohne Unterschied
-ne oder num
- nonne steht in der Bedeutung
ob nicht nur bei quaero
|
-
Vendat aedes vir bonus propter aliqua vitia, quae ipse norit,
ceteri ignorent,... quaero, si haec emptoribus venditor non
dixerit aedesque vendiderit pluris multo, quam se venditutum
putarit, num iniuste aut imrpobe fecerit. (Cic.off.3,54)
-
Haec fides atque haec ratio pecuniarum quae Romae, quae
in foro versatur, implicata est cum illis pecuniis Asiaticis
et cohaeret; ruere illa non possunt, ut haec non eodem labefacta
motu concidant. Qua re videte num dubitandum vobis sit omni
studio ad id bellum incumbere, in quo gloria nominis vestri,
salus sociorum, vectigalia maxima, fortunae plurimorum civium
coniunctae cum re publica defendantur. (Cic.Manil.19)
-
In Gorgia Socrates, cum esset ex eo quaesitum, Archelaum Perdiccae
filium, qui tum fortunatissimus haberetur, nonne beatum
putaret: "Haud scio", inquit, "numquam enim
cum eo collocutus sum. (Cic.Tusc.5,35)
|
Besonderheiten:
- si - ob steht nach
- exspectare - abwarten,
- temptare, experiri, conari - versuchen
steht
- si - ob (nicht) vielleicht,
um womöglich steht auch ohne ein vorausgehendes
exspectare
-
Ser.Sulpicius cum aliqua perveniendi ad M.Antonium
spe profectus est, nulla revertendi. qui cum ita
adfectus esset, ut, si ad gravem valetudinem labor
accessisset, sibi ipse diffideret, non recusavit,
quominus vel extremo spiritu, si quam opem rei publicae
ferre posset, experiretur. (Cic.Phil.9,2)
-
<Haedui> ipsi ex finitimis regionibus copias
cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris
disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris
causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria
Romanos excludere aut adductos inopia ex provincia
expellere possent. (Caes.Gall.7,55,9)
|
- ne - ob nicht (ne non
- ob) steht nach videre - zusehen , ob (nicht)
- Vide,
ne mea coniectura multo sit verior. (Cic.Cluent.97)
- Multa
dicuntur; sed credere omnia, vide, ne non sit necesse
(Cic.div.2,31)
|
|
-
Indirekte Doppelfragen
-
In omni iniustitia permultum interest, utrum perturbatione
aliqua animi, quaeplerumque brevis est et ad tempus, an consulto
et cogitata fiat iniuria. Leviora enim sunt ea, quae repentino
aliquo motu accidunt, quam ea, quae meditata et praeparata
inferuntur. (Cic.off.1,27)
-
Diu magnum inter mortalis certamen fuit, vine corporis an
virtute animi res militaris magis procederet. nam et prius
quam incipias consulto, et ubi consulueris mature facto opus
est. ita utrumque per se indigens alterum alterius auxilio
eget. (Sall.Cat.1,5)
- Interrogatur,
tria pauca sint, anne multa. (Cic.ac.2,93)
- Postrema
syllaba brevis an longa sit, ne in versu quidem refert. (Cic.or,217)
- L.Tarquinius
Prisci Tarquini regis filius neposne fuerit, parum liquet.
(Liv.1,46,4)
|
Besonderheiten:
- Verkürzte Doppelfragen
| haud scio (nescio),
an |
vielleicht (ich
weiß nicht, ob nicht <am Ende doch>) |
| dubito an |
vielleicht (ich
zweifle, ob nicht <am Ende doch>) |
| incertum est an |
vielleicht (es ist
unsicher, ob nicht <am Ende doch>) |
| haud scio an non |
vielleicht nicht,
schwerlich |
| haud scio an nemo |
vielleicht niemand,
schwerlich jemand |
| haud scio an numquam |
vielleicht niemals,
schwerlich jemals |
-
Haud scio an pietate adversus deos sublata fides
etiam et iustitia tollatur. (Cic.nat.1,4)
-
Audebo te ab hac Academia nova ad veterem illam
vocare, in qua... non ii numerantur, qui Academici
nominantur,... sed etiam Peripatetici veteres, quorum
princeps Aristoteles, quem excepto Platone haud
scio an recte dixerim principem philosophorum. (Cic.fin.5,7)
-
Hoc meditatum ab adulescentia debet esse,
mortem ut neglegamus, sine qua meditatione tranquillo
esse animo nemo potest. Moriendum enim certe est,
et incertum, an hoc ipso die. (Cic.sen.74)
-
Num horum senectus miserabilis fuit, qui se agri
cultione oblectabant? Mea quidem sententia haud
scio an nulla beatior possit esse. (Cic.sen.56).
-
Tanti tibi honores habiti sunt, quanti haud scio
an nemini, (Cic.ad Q.fr.1,1,30)
|
- an in einfacher Frage:
- an - oder etwa? (Bestätigung
einer vorausgehenden Aussage)
-
[Litaviccus:] "Quasi consilii sit res ac
non necesse sit, nobis Gergoviam contendere
et nosmet cum Arvernis coniungere. An dubitamus,
quin nefario facinore admisso Romani iam ad
nos interficiendos concurrant?" (Caes.Gall.7,38,7)
|
- an - doch wohl! (Beantwortung
einer vorausgehenden Frage)
-
Quodsi ea, quae utenda acceperis, maiore mensura,
si modo possis, iubet reddere Hesiodus, quidnam
beneficio provocati facere debemus? An imitari
agros fertiles, qui multo plus efferunt, quam
acceperunt. (Cic.off.1,48)
|
|
© 2000 - 2012 E.G. |
|