solvere aliquem cura, solvere rem publicam
interitu, aliquem onere levare, privare aliquem
vita, spoliare aliquem veste, exuere aliquem
armis, spoliare aliquem veste, exuere aliquem
armis, orbare aliquem liberis, fraudare aliquem
magna pecunia, murum defensoribus nudare,
fraudare aliquem magna pecunia, carere dolore,
alter alterius auxilio eget,
Abl.
sep.
Trennung, Herkunft
"woher?"
ohne verdeutlichende Präposition
Besonderheiten:
alicui onus levare - jemandem die
Last erleichtern
virtus plurimae exercitationis eget
- Die Tugend bedarf angestrengtester
Übung
mit
verdeutlichender Präposition:
differre a ceteris, discernere vera
a falsis, distinguere bonos a malis, dissentire
ab (cum) amicis, dissidere ab (cum) amicis,
discrepare ab (cum) amicis, discordare ab
(cum) amicis, separare bona a malis, dividere
liberos a servis, seiungere milites a sociis,
deterrere aliquem ab iniuria, abalienare aliquem
ab amicis, abesse ab urbe, abhorrere ab iniuriis,
defendere aliquem ab iniuria, tueri aliquem
a periculo, tutus a periculo
mit verdeutlichender Präposition
(immer bei Komposita mit "dis-,
se-" [oft bei "ab-"])
mit
oder ohne verdeutlichende Präposition (bei
Sachen):
decedere (de) finibus, pellere (e) patria,
expulsus est (e) patria, movere (ex) urbe,
abire (a) magistratu, se abdicare (a) magistratu,
prohibere milites (a) fuga, prohibere rem
publicam (a) periculo, prohibere periculum
a re publica, deicere hostes de muro, arcere
milites (a) fuga, abstinere ab iniuriis, desistere
(a) conatu, supersedere (ab) itinere, intercludere
hostes (a) commeatu, excludere filium (ab)
hereditate, egredi (ex) urbe, liberare oppidanos
(ab) obsidione, vacare (a) culpa, liber (a)
timore, vacuus (e) periculo
mit oder ohne verdeutlichende Präposition
bei Sachen (Personen immer mit Präpos.)
Besonderheiten:
intercludere hosti viam - dem Feind
den Weg abschneiden
liberare a tyranno - vom Tyrannen
befreien
abweichende Fragerichtung:
a tergo, a fronte, a latere, stare a sociis,
ordiri a Deo, malum pendet ab arbore, a mari
Gallina Helga dicit:
"A fronte non eadem videor, quae
a latere et a tergo."
abweichende Fragerichtung
Einzelwendungen:
senatu movere aliquem, ea spe deiectus,
Ciceroni aqua et igni interdicere, Ciceroni aqua
et igni interdictum est, prohibere cives a calamitate
pax bello civili utilior; nihil divinius
virtute; patria, qua nihil potest esse carius;
vir, quo illis temporibus nemo erat doctior; opinione
celerius; luce clarius; plus aequo; melle dulcius
Abl.
comp.
Vergleichspunkt
"als
wer oder was?", "als wen oder
was?"
Besonderheiten:
plus (quam) ducenti equites -
mehr als zweihundert Reiter
plus (quam) pars dimidia - über
die Hälfte
plus (quam) annum - über ein Jahr
non longius (quam) milia passuum octo
afui - ich war nicht weiter als acht Meilen
entfernt
cum cura diligentiaque scribere, cum dignitate
cadere, cum ignominia vivere, magno (cum) gaudio,
eo consilio venire, ut..., nullo negotio, ea lege
(condicione), ut..., iniqua condicione, pura mente
deos venerari, aequo animo ferre, hoc (alio, nullo,
omni, pari, simili) modo, nulla ratione, nudis
pedibus ire, capite demisso terram intueri;
casu, fraude, (suo) iure, summo iure, iniuria,
iudicio, merito, nulla mea culpa, mea sententia,
omnium consensu, ordine, ratione ac via, silentio
(noctis)
securi percutere aliquem, linqua Graeca
tecum loquor, litteris Graecis librum conficere,
curru vehi, equo vehi, ponte flumen transire,
via Appia proficisci, tibiis canere, erroribus
implicari, difficultatibus conflictari, hostem
proelio lacessere, proelio contendere, proelio
decertare, proelio vincere (vinci), silvis se
occultare, fuga salutem petere, magnis itineribus
contendere, milites castris tenere, memoria tenere,
capite ferre, pedibus ire, navibus proficisci,
pila ludere, senes honore afficere, virum scelestum
supplicio afficere, auxilio mihi opus est, quid
multis verbis opus est? aliquem libro donare,
oppidum muro circumdare
labore assuetus (assuefactus), bello exercitatus,
laude dignus, laude indignus, virtute fretus,
duce confisus, praeditus divina mente, contentus
suo;
exercere milites (in) hoc genere pugnae, tenere
(in) manu, recipere urbe (in urbem), se recipere
urbe (in urbem)
Abl.
instr.
Mittel,
Werkzeug
"womit?
wodurch?"
Abl.
instr. nach Adjektiven
Abl.
instr. oder Ortsangabe
Besonderheiten:
laboris insuetus - an Arbeit nicht gewöhnt
nihil mihi opus est - brauche nichts
multa nobis opus sunt - wir benötigen
viel
donare alicui librum - jemandem ein
Buch schenken
oppido murum circumdare - die Stadt
mit einer Mauer umgeben
gaudere nuntio, nulla re laetari, dolere
(maerere) clade, exultare gaudio, gloriari rebus
gestis, laborare morbo, ira incensus, amore impulsus,
timore perterritus, spe adductus, odio commotus,
valetudine mala impeditus, metu coactus, levitate
ductus, insolentia inflatus, casu (magno), lege,
imperio Caesaris, iussu Caesaris, iniussu ducis,
impulsu patris, missu civitatis, more (exemplo)
maiorum, rogatu tuo, mea voluntate discessi, tua
voluntate discessi, mea (tua,...) sponte, mea
sententia, meo iudicio, natura, consuetudine,
fato omnia fiunt, macte virtute esto (estote)!
occasione uti, bona valetudine uti, te
amico utor, te familiariter utor, eloquentia abuti,
vita frui, munere fungi, officio fungi, vita defungi,
periculis perfungi, consilio tuo nitor, castris
potiri, totius Galliae imperio potiri, carne et
lacte vesci
triduo post, paulo (brevi) ante, multo
melior, multis partibus minor, nihilo minus, nihilo
setius, aliquanto maior, dimidio maior, quo maior
- eo melior, quanto minor - tanto peior, eo magis,
fluvius abest tribus milibus passuum, multo antecedere,
multo anteponere
Abl.
mens.
Maßunterschied
"um
wieviel?"
Besonderheiten:
longe optimus - bei weitem der beste
longe aliter - bei weitem anders
longe praestat - es ist bei weitem besser
fluvius duo milia passuum abest - der
Fluß ist zwei Meilen entfernt
cedere alicui virtute, ceteris gloria
par est, doctrina Graeci Romanos superant, homines
bestiis multis rebus praestant, altero pede claudus,
animo, mente captus, corpore, re <vera>,
nomine, specie, numero, genere, natione Gallus,
Cato minor <natu>, maior <natu>, maximus
<natu>, mea memoria
in silva, in Italia, Carthagine, Neapoli,
Athenis, in urbe Athenis, Athenis, in urbe clarissima
Graeciae, in terra, in mari, in bello, in pace,
hoc loco, suo loco, toto oppido, tota Italia;
spem in amico ponere, ibi collocare, hic locare,
mensam in horto statuere, ibi mensam constituere,
aliquem in deis numerare (habere, ducere), ubi
constitit? in sella considere, tempus in litteris
consumere, in muro inscribere
Abl.
loci
Aufenthaltsort
"wo?"
mit Präposition. Städte stehen
im bloßen Ablativ (Ausnahmen: Sgl.
der a- und o-Dekl.!)
nocte, multa nocte, primo mense, die, die
ac nocte, die noctuque, nocte et interdiu, luce,
prima luce, hora decima, vere, aestate, autumno,
hieme, meridie, quinto quoque anno, tempore (in
tempore, suo tempore), brevi (tempore), principio
(initio), ludis, comitiis, gladiatoribus, memoria
patrum, temporibus Augusti, aetate Pyrrhi, adventu
meo, discessu meo, occasu solis;
bello Punico secundo, multa pace, prima pueritia,
extrema adulescentia, summa senectute, altero
consulatu, in summa senectute, in hoc tempore,
in tali tempore, in rebus secundis, in rebus adversis,
in summo rei discrimine
Abl.
temp.
Zeitpunkt
"wann?"
bloßer Ablativ bei Zeitbegriffen
bloßer Ablativ bei beliebigen Substantiven
mit Attribut
Präposition, wenn kein Zeitaspekt
vorliegt
Mit Einverständnis des
Autors der Abhörroutine:
Andy Lyons