|
Lateinische Grammatik
Syntax
Nebensätze: Komparativsätze
Einleitung der Komparativsätze
7.)
KOMPARATIV-Sätze (Modalsätze) |
(ita...) ut (quemadmodum) |
+ Ind. |
(so...) wie |
quasi, tamquam (si), ut si, velut
si, proinde ac si, perinde ac si |
+ Konj. |
(gleichsam) als ob, wie wenn |
Der Komparativsatz
- Der komparative Nebensatz vergleicht entweder
nach der Art und Weise oder dem Grad nach das Hauptsatzgeschehen
(So-Teil) mit dem Geschehen des Nebensatzes (Wie-Teil).
Beide Sätze stehen somit in einem korrelierenden Abbildverhältnis.
Formal gibt der Komparativsatz einen auf Vergleichbarkeit (Ähnlichkeit,
Unähnlichkeit) beruhenden Umstand an. Er ist seiner Satzgliedfunktion
nach Adverbialsatz.
- Aus der sachlichen Parallelität ergibt
sich formal die gegenseitige Austauschbarkeit von Subjekt und
Prädikat in Haupt- und Nebensatz und daher eine große
Neigung zur Ellipse.
- Modus
- Enthält der Komparativsatz
eine Tatsache, so steht sein Prädikat im Indikativ.
- Enthält der Komparativsatz eine
bloße Annahme, so steht sein Prädikat im Konjunktiv
|
-
mit Indikativ
Der indikativ steht, wenn der Komparativsatz
eine Tatsache beinhaltet.
-
Vergleichende korrelative Adjektive und Adverbien
| ita (sic)
- ut (sicut, quemadmodum) |
so - wie |
| item -
ut |
ebenso - wie |
| tam - quam |
so - wie |
| non tam
- quam |
nicht so sehr - als vielmehr |
| non minus
- quam |
ebenso sehr - wie |
| non magis
- quam |
nicht mehr (ebenso wenig)
- wie |
| tantopere
- quantopere |
so sehr - wie (sehr) |
|
| totiens
- quotiens |
so oft - wie (oft) |
| quo (quanto)
- eo (tanto) |
je - desto |
| talis -
qualis |
so beshcaffen - wie (beschaffen) |
| tantus
- quantus |
so groß - wie (groß) |
| tantum
- quantum |
so viel - wie (viel) |
| tot - quot |
so viele - wie (viele) |
| totidem
- quot |
ebenso viele - wie |
| idem -
qui |
derselbe - wie |
| |
|
|
- Ut
sementem feceris, ita metes. (Cic.orat.2,261)
- Ut
magistratibus leges, ita populo praesunt magistratus.
(Cic.leg.3,2)
- Caesar
non minus virtute quam felicitate Gallos devicit.
-
Exanimatus evolat ex senatu, non minus perturbato animo
atque vultu quam si... in creditorum conventum incidisset
(Cic.Sest.28)
-
(Laelius:) Immo vero te audiamus, nisi forte Manilius
interdictum aliquod inter duos soles putat esse componendum,
ut ita caelum possideant, ut uterque possederit. (Cic.rep.1,20)
|
Besonderheiten
- ut - ita = zwar - aber
- Pausanias,
ut virtutibus eluxit, ita vitiis est obrutus.
|
- beim Komparativ: quo (quanto) - eo (tanto)
- quo
(quanto) quid est melius, eo (tanto) est rarius
|
- beim Superlativ: ut - ita
- ut
quidque est optimum, ita est rarissimum
|
- Aus dem komparativen ut entwickelt sich das zeitliche
ut (ut-temporale)
- Ut
quisque primus venerat, sub muro considebat.
|
- Aus dem komparativen ut entwickelt sich das einschränkende
ut (ut-concessivum)
- ut es magna prudentia
- ut
sunt Gallorum consilia repentina
|
|
-
quam bei Komparativen (und komparativischen Ausdrücken)
| Komparativische Begriffe:
malle, praestat,... |
- Summi
viri facere optima quam promittere maluerunt.
- Mors
non magis parcit pueris quam senibus.
- Cheruscis
pax iucundior quam tutio fuit.
|
-
atque, ac (bei Ausdrücken der Gleichheit, Verschiedenheit)
| par atque |
gleich wie |
pariter
(aeque) atque |
gleich wie |
| similis
atque |
ähnlich wie |
similiter
(proinde) atque |
ähnlich wie |
| contrarius
atque |
entgegengesetzt wie |
contra
atque |
umgekehrt wie |
| alius atque |
ein anderer als |
aliter
(alio modo) atque |
anders als |
| idem atque
(qui) |
derselbe wie |
item (eodem
modo) atque |
ebenso wie |
|
- Multi
homines alia dicunt ac sentiunt.
-
Litaviccus Haeduos hortatur, ut simili ratione, atque
ipse fecerit, iniurias suas persequantur.
|
Besonderheiten
- Verneintes alius verbindet sich
mit nisi
- nemo alius nisi - kein anderer als
- nihil aliud nisi - nicht anderes als
- quid aliud nisi - was sonst außer
|
|
-
mit Konjunktiv
Der Konjunktiv steht, wenn der Komparativsatz
eine bloße Annahme beinhaltet.
-
quasi, tamquam (si), velut si, proinde ac si - wie wenn, gleichsam
als ob
- Sequani
Ariovisti absentius crudelitatem, velut si coram adesset,
horrebant. (Caes.Gall.1,32,4)
-
Ego optimum et emendatissimum existimo, qui ceteris ita
ignoscit, tamquam ipse cottidie peccet, ita peccatis abstinet,
tamquam nemini ignoscat (Plin.epist.8.22,2-4).
-
decimus locus est, per quem... rem uerbis quam maxime
ante oculos eius, apud quem dicitur, ponimus, ut id, quod
indignum est, proinde illi uideatur indignum, ac si ipse
interfuerit ac praesens uiderit. (Cic.inv.1,104)
-
Tu mihi etiam audes mentionem facere decumarum?... Quasi
vero aut populus Romanus hoc voluerit aut senatus hoc
tibi mandaverit, ut, cum omnis aratorum fortunas decumarum
nomine eriperes, in posterum fructu illo commodoque rei
frumentariae populum Romanum privares. (Cic.Verr.2,3,48)
|
Besonderheiten
- proinde ac + Ind.: so (sehr) -
wie
- Ac
philosophia quidem tantum abest, ut, proinde
ac de hominum est vita merita, laudetur, ut
a plerisque neglecta a multis etiam vituperetur.
(Cic.Tusc.5,6)
|
|
© 2000 - 2012 E.G. |
|