|
Lateinische Grammatik
Syntax
Nebensätze: Kausalsätze
Einleitung der Kausalsätze
4.)
KAUSAL-Sätze (HS: propterea idcirco, ideo / praesertim, quippe,
utpote) |
quod |
+ Ind. |
da, weil |
quia |
+ Ind. |
da, weil |
quoniam |
+ Ind. |
da (weil) ja |
quando |
+ Ind. |
da (weil) ja doch |
quandoquidem, siquidem |
+ Ind. |
da (weil) ja nun doch einmal |
cum (causale) |
+ Konj. |
da, weil |
Der Kausalsatz
- Der kausale Nebensatz gibt im allgemeinen
ein tatsächliches Ereignis an, das den Grund für das
Hauptsatzgeschehen darstellt. Formal gibt er also einen begründenden
(kausalen) Umstand für den Hauptsatz an. Er ist seiner Satzgliedfunktion
nach Adverbialsatz. Allerdings kann
- die begründende Funktion des Nebensatzereignisses
hinter der Betonung seiner bloßen Faktizität
(Tatsächlichkeit) zurücktreten. Dann steht der Nebensatz
als Subjekt / Objekt,
- der Nebensatz auch einen nur angenommenen Grund
(und zurückgewiesenen) Grund referieren. Dann steht das
Prädikat im Konjunktiv.
|
-
Tatsächlicher Grund (Indikativ)
Der tatsächliche Grund wird durch den Indikativ,
den Modus der Wirklichkeit, ausgedrückt.
-
quod, quia
+ Ind. - weil, da (tatsächlich)
- Themistocles,
quod se non satis tutum Argis videbat, Corcyram demigravit.
- Non
quia difficilia sunt non audemus, sed quia non audemus
difficilia sunt. (Sen.epist.104,26)
-
Haec pluribus a me verbis dicta sunt ob eam causam, quod
his libris erat instituta et suscepta mihi de re publica
disputatio (Cic.rep.1,12)
|
Besonderheiten:
- eo magis, quod - um so mehr weil
- Bei innerer Abhängigkeit steht
der coniunctivus obliquus
- Nonnulli
principes ad Caesarem venerunt, quoniam civitati
consulere non possent.
|
|
-
quoniam (quando)
+ Ind. - weil ja (da ja)
- Laelius:
"Non impedio, praesertim quoniam feriati sumus"
(Cic.rep.1,20)
-
quoniam de re publica quaerimus, hoc primum videamus,
quid sit id ipsum, quod quaerimus. (Cic.rep.1,38)
|
Besonderheiten:
- quoniam - "nachdem" zur
Überleitung in Reden und Texten
- Quoniam
de genere belli dixi, nunc de magnitudine pauca
dicam.
|
|
-
- Haec
non patientia, sed paene obsessio est, siquidem ex castris
egredi non licet.
|
-
Faktizität des Ereignisses
-
Das faktische "quod"
(+ Ind.) betont die Tatsächlichkeit eines Ereignisses.
Es steht als
- "quod explicativum" zur
Erklärung eines Pronomens
- Romani
hoc superabantur, quod hostibus defessis alii
integris viribus succedebant.
|
- Subjekt / Objekt bei der Bewertung
eines Ereignisses
- Gratum
mihi fecisti, quod illum librum ad me misisti.
|
- Begründung einer emotionalen
Regung (Zwischenstellung zwischen kausalem und faktischem
"quod")
- Tibi,
quod abes, gratulor.
- Indignabantur
milites, quod conspectum suum hostes perferre
possent.
|
- "aufgreifendes quod", das
den Bezug für den folgenden Hauptsatz bestimmt
- Quod
scire vis, qua quisque in te fide sit et voluntate,
difficile dictu est in singulis. (Cic.fam.1,7,2)
|
|
-
Zurückweisung eines gedachten Grundes
- non quod (non quo) + Konj. - nicht als ob
- non quod (quo) non + Konj. - nicht als ob nicht
- non quin + Konj. - nicht als ob nicht
|
- Etsi
eo te adhuc consilio usum intellego ut id reprehendere non
audeam, non quin ab eo ipse dissentiam sed quod ea te sapientia
esse iudicem ut meum consilium non anteponam tuo, tamen et
amicitiae nostrae vetustas et tua summa erga me benevolentia,
quae mihi iam a pueritia tua cognita est, me hortata est ut
ea scriberem ad te quae et saluti tuae conducere arbitrarer
et non aliena esse ducerem a dignitate. (Cic.fam.4,7,1)
|
-
| cum causale + Konj. bezeichnet besonders
den subjektiven Grund |
- Cum
sis mortalis, quae sunt mortalia, cura!
- Quare,
cum lex sit civilis societatis vinculum, ius autem legis aequale,
quo iure societas civium teneri potest, cum par non sit condicio
civium? (Cic.rep.1,49)
|
© 2000 - 2012 E.G. |
|