Protagoras: Seite 2 - Die Relativität der Dinge

Πρωταγόρας [...] τίθησι τὰ φαινόμενα ἑκάστῳ μόνα, καὶ οὕτως εἰσάγει τὸ πρός τι. [...] φησὶν οὖν ὁ ἀνὴρ τὴν ὕλην ῥευστὴν εἶναι, ῥεούσης δὲ αὐτῆς συνεχῶς προσθέσεις ἀντὶ τῶν ἀποφορήσεων γίγνεσθαι καὶ τὰς αἰσθήσεις μετακοσμεῖσθαί τε καὶ ἀλλοιοῦσθαι παρά τε τὰς ἡλικίας καὶ παρὰ τὰς ἄλλας κατασκευὰς τῶν σωμάτων. λέγει δὲ καὶ τοὺς λόγους πάντων τῶν φαινομένων ὑποκεῖσθαι ἐν τῇ ὕλῃ, ὡς δύνασθαι τὴν ὕλην, ὅσον ἐφ' ἑαυτῇ, πάντα εἶναι, ὅσα πᾶσι φαίνεται. τοὺς δὲ ἀνθρώπους ἄλλοτε ἄλλων ἀντιλαμβάνεσθαι παρὰ τὰς διαφόρους αὐτῶν διαθέσεις· τὸν μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ἔχοντα ἐκεῖνα τῶν ἐν τῇ ὕλῃ καταλαμβάνειν, ἃ τοῖς κατὰ φύσιν ἔχουσι φαίνεσθαι δύναται, τὸν δὲ παρὰ φύσιν, ἃ τοῖς παρὰ φύσιν. καὶ ἤδη παρὰ τὰς ἡλικίας καὶ κατὰ τὸ ὑπνοῦν ἢ ἐγρηγορέναι καὶ καθ' ἕκαστον εἶδος τῶν διαθέσεων ὁ αὐτὸς λόγος. γίνεται τοίνυν κατ' αὐτὸν τῶν ὄντων κριτήριον ὁ ἄνθρωπος. πάντα γὰρ τὰ φαινόμενα τοῖς ἀνθρώποις καὶ ἔστιν, τὰ δὲ μηδενὶ τῶν ἀνθρώπων φαινόμενα οὐδὲ ἔστιν. [...]

3.) 80 A17 (Aristot. Metaph. U 3. 1047 a 5) {Cap.332, Schirn.110}

καὶ τὰ ἄψυχα δὴ ὁμοίως· οὔτε γὰρ ψυχρὸν οὔτε θερμὸν οὔτε γλυκὺ οὔτε ὅλως αἰσθητὸν οὐθὲν ἔσται μὴ αἰσθανομένων· ὥστε τὸν Πρωταγόρου λόγον συμβήσεται λέγειν αὐτοῖς. ἀλλὰ μὴν οὐδ' αἴσθησιν ἕξει οὐδέν, ἐὰν μὴ αἰσθάνηται μηδ' ἐνεργῇ.

Kontext: Eine technische Fertigkeit τέχνη besitzt (nach der Lehre der Megariker) jemand nur so lange, als er sie ausübt (ὅταν ἐνεργῇ). Mit den ἄψυχα soll es nun ebenso sein: Sinnesqualitäten existieren nicht μὴ αἰσθανομένων. Protagoras steht hier unter dem Einfluss von Leukippos 67 A33: κατὰ φαντασίαν καὶ δόκησιν τὰ πάντα γίγνεσθαι καὶ μηδὲν κατὰ ἀλήθειαν, ἀλλ’ οὕτω φαίνεσθαι κατὰ τὴν ἐν τῷ ὕδατι κώπην) (Ruder, das im Wasser abgeknickt erscheint).

Protagoras als Repräsentant der Sophistik

Der Relativismus des Protagoras

2.) 80 A14 (Sextus, Pyrrh. h. 1, 216-219) {Üb.: Cap.330, Schirn.110}

3.) 80 A17 (Aristot. Metaph. U 3. 1047 a 5) {Cap.332, Schirn.110}

4.) 80 A21 (Stephanos v. Byzanz s.v. Ἄβδηρος) {Cap.325, Schirn.110}