|
Caesar berichtet vom Jahr 55 v.Chr.:
Ea, quae secuta est, hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M.
Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna multitudine
hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus
influit. Causa transeundi fuit, quod a Suebis complures annos
bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens
est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum
pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum
bellandi causa educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque
illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi
domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli
intermittitur.
ea... hieme, qui fuit annus ... : in dem Winter ... , der in das
Jahr ... fiel - Usipetes Germani et ... Tencteri: Germani hier adjektivisch
gebraucht - singula milia: „je 1000 Mann - in vicem: „im Wechsel"
- intermittere: „unterbrechen".
Caesar berichtet über die Sueben:
Mercatoribus est aditus magis eo, ut, quae bello ceperint,
quibus vendant, habeant, quam quo ullam rem ad se importari
desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur
quaeque impenso parant pretio, importatis non utuntur, sed quae
sunt apud eos nata, parva atque deformia; haec cotidiana exercitatione,
summi ut sint laboris, efficiunt. Equestribus proeliis saepe
ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equosque eodem remanere
vestigio assuefecerunt, ad quos se celeriter, cum est usus,
recipiunt. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod
ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari
arbitrantur.
Aditus: sc. zu den Sueben - eo, ut: zu dem Zweck, dass - ut ...
habeant: Stellen Sie um: ut habeant (homines), quibus vendant (ea),
quae bello ceperint. - quo (= eo, quod): deswegen, weil - iumentum
, i n.: h. Pferd - sed quae = sed iis (iumentis utuntur), quae -
summi ut sint laboris: den ut-Satz nach efficiunt übersetzen!
- labor, is m.: h. Ausdauer - vestigium i n.: h. Stelle - usus,
us m.: h. Notwendigkeit - remollescere: schlapp werden.
Caesar berichtet über die germanischen Usipeter und Tencterer:
Usipetes et Tencteri complures annos Sueborum vim sustinuerant,
ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium
vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant.
Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vi-cosque habebant;
sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis,
quae trans flumen habuerant, demigraverant et cis Rhenum dispositis
praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti,
cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire
propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes
regionesque simulaverunt.
Nach drei Tagen kehrten die Usipeter und Tenkterer in einer
einzigen Nacht an den Rhein zurück und überraschten
die Menapier, die wieder zu ihren rechtsrheinischen Wohnsitzen
zurückgekehrt waren.
His interfectis navibusque eorum occupatis flumen transierunt.
ad extremum: zuletzt - Menapii, orum m.: keltische Belger - trans
Rhenum: bezeichnet- vom Standpunkt des römischen Beobachters
aus - das Gebiet am rechten Rheinufer: rechts des Rheines; cis Rhenum:
bezeichnet daher das Gebiet am linken Rheinufer: links des Rheines.
- vi contendere: (den Übergang) mit Gewalt erreichen.
Caesar berichtet über ein Gefecht zwischen germanischen und
römischen Reitern folgendes:
Hostes his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt
suffossisque equis compluribusque nostris deiectis reliquos
in fugam coniecerunt. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur
quattuor et septuaginta, in his vir fortissimus Piso Aquitanus,
amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat
amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso
ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse
equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit;
cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque
id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset,
incitato equo se hostibus obtulit atque item interfectus est.
his: sc. die römischen Reiter - desiluerunt: sc. von ihren
Pferden - suffodere: von unten durchbohren - amplus, a, um: bedeutend,
angesehen - amicus sc. populi Romani: ein Ehrentitel, vom römischen
Senat einflußreichen Männern fremder Völker verliehen.
- equum incitare: dem Pferd die Sporen geben - se offerre: sich
entgegenwerfen.
Germanen hatten den Niederrhein überquert und waren in Gallien
eingedrungen, um sich dort niederzulassen. Da Caesar befürchtete,
dass durch sie der Widerstand der Gallier geschürt werde, ging
er gegen die Germanen vor und besiegte sie. Nur ein Teil ihrer Reiterei
konnte sich über den Rhein retten. Er berichtet weiter:
Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi
Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima, quod,
cum videret Germanos tam facile impelli, ut in Galliam venirent,
suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse
et audere populi Romani exercitum Rhenum transire.
Ein weiterer Grund für den geplanten Übergang war
die Tatsache, dass ein Teil der germanischen Reiterei bei den
germanischen Sugambrern rechts des Rheines Zuflucht gefunden
hatten. Weiter heißt es:
Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent, eos,
qui sibi Galliaeque bellum intulissent, sibi dederent, responderunt:
Populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos
in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam
esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet?
Ad quos: sc. ad Sugambros - qui postularent, eos ... = qui postularent,
(ut) eos ... sibi dederent - se invito: gegen seinen Willen - non
aequum: erg. esse; davon abhängig ein A.c.I. - postulare (hier
mit A.c.I. !): mit seiner Forderung behaupten - sui imperii aut
potestatis esse: im Bereich seiner Befehls- oder Amtsgewalt liegen
- trans Rhenum: h. rechts des Rheines (also im Gebiet der Germanen).
Als Caesars Plan, den Rhein zu überqueren, um die Germanen
für immer von einem Übergriff auf gallisches Gebiet abzuschrecken,
bekannt wurde, nahmen als einzige die germanischen Ubier Kontakt
zu Caesar auf:
Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant,
amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant, ut
sibi auxilium ferret, quod graviter a Suebis premerentur; vel,
si id facere occupationibus rei publicae prohiberetur, exercitum
modo Rhenum transportaret: id sibi ad praesens auxilium spemque
reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem
eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto
etiam ad ultimas Germanorum nationes, ut opinione amicitiae
populi Romani tuti esse possent. Navium magnam copiam ad transportandum
exercitum pollicebantur.
Transrhenanus, i m.: die jenseits (rechts) des Rheins wohnenden
Germanen - occupationes rei publicae: Staatsgeschäfte - modo:
nur wenigstens - ad praesens: für den Augenblick - futurum:
erg. esse - opinio, onis f.: (hohe) Meinung - novissimus, a, um:
letzter; zur Sache: Caesar hatte die germanischen Usipeter und Tenkterer,
die sich im linksrheinischen Gallien niederlassen wollten, besiegt
und vertrieben.
Caesars Plan, nach Britannien überzusetzen:
Exigua parte aetatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod
omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen
in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis
bellis hostibus nostris inde subministrata esse auxilia intellegebat
et, etsi tempus ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi
usui fore arbitrabatur, si modo insulam adisset, genus hominum
perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere
Gallis erant ignota. Neque enim temere praeter mercatores illo
adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam
atque eas regiones, quae sunt contra Galliam, notum est.
Exigua parte ... reliqua: abl. abs. - septentriones, um m.: Norden
- maturus, a, um: frühzeitig, vorzeitig - subministrare: zuschicken
- aditus, us m.: h. Anlegestelle - temere adv.: h. ohne Grund -
illo: adv. des Ortes - contra + Akk.: gegenüber.
Caesars Plan, nach Britannien überzusetzen, wird bekannt:
Interim consilio eius cognito et per mercatores perlato ad
Britannos a compluribus eius insulae civitatibus ad eum legati
veniunt, qui polliceantur obsides dare atque imperio populi
Romani obtemperare. Quibus auditis liberaliter pollicitus hortatusque,
ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis
una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat,
cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem
esse arbitrabatur, cuiusque auctoritas in his regionibus magni
habebatur, mittit. Huic imperat, quas possit, adeat civitates
horteturque, ut populi Romani fidem sequantur, seque celeriter
eo venturum nuntiet.
liberaliter adv.: freundlich - pollicitus: polliceri h. Versprechungen
machen - domum: sc. in Britanniam - cum iis una = una cum iis -
Atrebates, um m.: Die Atrebater hatten an dem Aufstand der Nervier
(Belger) gegen Caesar (vgl. BG II) teilgenommen. - magni haberi:
viel gelten, sehr geschätzt werden - Stellen Sie um: Huic imperat,
(ut) adeat civitates, quas possit, horteturque ... - alicuius fidem
sequi: sich in den Schutz jemandes stellen - seque = et se (sc.
Caesarem) venturum (esse).
Bei der Ankunft an der Küste Britanniens konnten Caesars Schiffe
wegen ihrer Ausmaße nur in größerer Tiefe ankern,
zudem erwarteten die Britannier die Römer schon in Schlachtordnung:
Die römischen Soldaten hätten also bewaffnet von den Schiffen
springen, im Wasser Halt finden und mit den Feinden kämpfen
müssen. Caesar berichtet:
At nostris militibus cunctantibus maxime propter altitudinem
maris, is, qui decimae legionis aquilam ferebat, obtestatus
deos, ut ea res legioni feliciter eveniret: „desilite",
inquit, „commilitones, nisi vultis aquilam hostibus prodere;
ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero."
Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes
aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum
dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item
ex proximis primi cum conspexissent, subsecuti hostibus appropinquaverunt.
maxime: vor allem - alicui officium praestare: gegenüber jemandem
seine Pflicht erfüllen.
Die römischen Soldaten erleben Flut und Sturm an der Küste
Britanniens und die Folgen davon:
Eadem nocte accidit, ut esset luna plena, qui dies maritimos
aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat
incognitum. Ita uno tempore et naves longas, quibus Caesar exercitum
transportandum curaverat quasque in aridum subduxerat, aestus
complebat, et naves onerarias, quae ad ancoras erant deligatae,
tem-pestas afflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi
aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis reliquae
cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad
navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius
exercitus perturbatio facta est.
qui dies = dies, qui - maritimus aestus maximus: „die Springflut"
- navis longa, navis longae f.: Kriegsschiff - navis oneraria: Lastschiff
- administrare: h. eingreifen - funis, is m.: Seil, Tau - armamentum,
i n.: Takelwerk, Segel
Caesars Flotte war vor der Küste Britanniens durch Flut und
Sturm stark beschädigt worden. Die Stammesfürsten Britanniens,
die sich nach ihrer Niederlage bei Caesar eingefunden und ihre Kapitulation
ausgesprochen hatten, besannen sich neu:
Quibus rebus cognitis principes Britanniae, qui post proelium
ad Caesarem convenerant, inter se sunt collocuti. Cum et equites
et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem
militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant
etiam angustiora, quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat,
optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque
nostros prohibere et rem in hiemem producere: his superatis
aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa
in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione
facta paulatim ex castris discedere ac suos clam ex agris deducere
coeperunt.
res (Nom.Pl.): h. Schwierigkeiten (der Römer) - exiguitas,
atis f.: geringe Ausdehnung - hoc ..., quod: um so ..., als - optimum
factu est: es ist das Beste (zu tun) - in hiemem producere: bis
in den Winter hineinziehen - his: gemeint sind die römischen
Truppen - transiturum: sc. esse.
Caesars Flotte war vor der Küste Britanniens durch Flut und
Sturm stark beschädigt worden. Daraufhin planten die Stammesfürsten
Britanniens trotz Niederlage und Kapitulation insgeheim, die Kampfhandlungen
gegen die Römer wieder aufzunehmen. Caesar berichtet weiter:
At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et
ex eventu navium suarum et ex eo, quod obsides dare intermiserant,
fore id, quod accidit, suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia
comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat
et, quae gravissime afflictae erant naves, earum materia atque
aere ad reliquas reficiendas utebatur et, quae ad eas res erant
usui, ex continenti comparari iubebat. Itaque cum summo studio
a militibus administraretur, XII navibus amissis, ut reliquis
navigari satis commode posset, effecit.
ex eo, quod: aus dem Umstand, dass - obsides dare: die Stämme
Britanniens mussten, als Folge ihrer Niederlage, den Römern
eine große Anzahl Geiseln stellen. - subsidia comparare: Vorkehrungen
treffen - Stellen Sie um: materia atque aere earum navium, quae
... afflictae erant, ... utebatur - affligere: beschädigen
- Vor: quae ad eas res usui erant: erg. ea - administrare: h. die
Arbeit ausführen - efficere, ut: es fertigbringen, dass
Die Britannen benutzten beim Kampf den Streitwagen (essedum, i
n.). Im folgenden beschreibt Caesar diese den Römern unbekannte
Kampfweise:
Genus hoc est ex essedis pugnae: Primo per omnes partes perequitant
et tela coniciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum
ordines plerumque perturbant et, cum se inter equitum turmas
insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur.
Aurigae interim paulum ex proelio excedunt atque ita currus
collocant, ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum
ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem
peditum in proeliis praestant, ac tantum usu et cotidiana exercitatione
efficiunt, ut in declivi loco incitatos equos sustinere et per
temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus
citissime recipere consueverint.
ex essedis: von den Kampfwagen aus - perequitare: herumreiten,
herumfahren - equorum (gen. subiectivus): h. verursacht von den
- strepitus rotarum: das Getöse der Räder - ordines: sc.
hostium - turma, ae f.: (Reiter)abteilung - se insinuare: sich hineindrängen
- auriga, ae m.: Wagenlenker - illi: jene (Kämpfer, die vom
Streitwagen herabgesprungen sind) - expeditus receptus: freier Rückzug
- praestare: zeigen, beweisen - declivis, e: abschüssig - incitati
equi: die galoppierenden Pferde - sustinere: h. zum Stehen bringen
- per temonem: über die Deichsel - in iugo insistere: sich
auf das Joch stellen - citissime (adv.): sehr schnell.
Caesar weilte während seines Prokonsulates im Winter gewöhnlich
in Oberitalien. Über seinen Aufenthalt im Winter 55/54 schreibt
er u.a.:
Caesar conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum
proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus
vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat
certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae
legatos ad eum mittunt, qui doceant nihil earum rerum publico
factum consilio seque paratos esse demonstrent omnibus rationibus
de iniuriis satisfacere. Percepta oratione eorum Caesar obsides
imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint,
se bello civitatem persecuturum demonstrat. Iis ad diem adductis,
ut imperaverat, arbitros inter civitates dat, qui litem aestiment
poenamque constituant.
conventus agere: Gerichtstage abhalten - Illyricum, i n.: Illyrien
(neben Gallia citerior und Gallia Narbonensis Caesar zur Verwaltung
unterstellt) - Pirustae, arum m.: die Piruster (Bewohner im heutigen
Nord-Albanien) - milites imperare: die Stellung von Soldaten befehlen
- factum: sc. esse - omnibus rationibus: auf jede Art und Weise
- persecuturum: sc. esse - ad diem (dictam): zum festgelegten Zeitpunkt
- arbiter, tri m.: Schiedsrichter - litem aestimare: eine Strafsumme
bestimmen - poena, ae f.: h. Entschudigung.
Nachdem Caesar in Gallien für Ruhe gesorgt hatte, brach er
zu seinem zweiten Feldzug nach Britannien auf:
His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legationibus
pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant,
tempestate reiectas cursum tenere non potu-isse atque eodem,
unde erant profectae, revertisse; reliquas paratas ad navigandum
atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem equitatus totius
Galliae convenit, numero milia quattuor, principesque ex omnibus
civitatibus ; ex quibus perpaucos, quorum in se fidem perspexerat,
relinquere in Gallia, reliquos obsidum loco secum ducere decreverat,
quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. Erat una cum
ceteris Dumnorix Haeduus. Hunc secum habere imprimis constituerat.
His rebus constitutis: mit diesen Worten fasst Caesar seine vorherigen
Maßnahmen zusammen. - portus Itius: Hafen am Kanal - LX: sexaginta
- Meldi, orum: belgischer Stamm - reliquas: sc. naves - loco + Gen.:
an Stelle von, als - motus, us m.: Bewegung, Aufstand.
Caesar ließ sich bei seinem zweiten Feldzug nach Britannien
von den führenden Männern fast aller gallischen Stämme
begleiten, so auch von dem Haeduer Dumnorix.
Erat una cum ceteris Dumnorix Haeduus, de quo ante a nobis
dictum est. Hunc secum habere imprimis constituerat, quod eum
cupidum rerum novarum, cupidum imperii, magni animi, magnae
inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat huc, quod in
concilio Haeduorum Dumnorix dixerat sibi a Caesare regnum civitatis
deferri; quod Haedui graviter ferebant neque recusandi aut deprecandi
causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis
hospitibus Caesar cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere
contendit, ut in Gallia relinqueretur, partim quod insuetus
navigandi mare timeret, partim quod religionibus impediri se
diceret.
una cum ceteris: sc. principibus Galliae - magni animi (gen. qual.):
ehrgeizig - huc accedere: dazu kommen - graviter ferre aliquid:
sich über etw. ärgern - recusare: ablehnen, zurückweisen
- deprecari: sich verbitten - insuetus, a, um + Gen.: nicht gewöhnt
an - religiones: h. religiöse Verpflichtungen.
Caesar verpflichtete die führenden Männer fast aller
gallischen Stämme, ihn bei seinem zweiten Feldzug nach Britannien
zu begleiten, so auch den Haeduer Dumnorix.
Ille omnibus primo precibus petere contendit, ut in Gallia
relinqueretur, partim quod insuetus navigandi mare timeret,
partim quod religionibus impediri se diceret. Postquam id obstinate
sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Galliae
sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit, ut in continenti
remanerent: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate
spoliaretur; id esse consilium Caesaris, ut, quos in conspectu
Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos
necaret. Fidem reliquis interponere, ius iurandum poscere, ut,
quod esse ex usu Galliae intellexissent, communi consilio administrarent.
Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur.
Ille: sc. Dumnorix - insuetus, a, um (+ Gen.): nicht gewöhnt
an - religiones: religiöse Verpflichtungen - sollicitare: aufwiegeln
- sevocare: beiseitenehmen - continens (terra): das Festland - interponere
... poscere: = interposuit ... poposcit (hist. Infinitive) - fidem
interponere: sein Wort geben - ex usu esse: nützlich sein -
deferre: berichten.
Caesar verpflichtete die führenden Männer fast aller
gallischen Stämme, ihn bei seinem zweiten Feldzug nach Britannien
zu begleiten. Der Haeduer Dumnorix versuchte zunächst, sich
dieser Verpflichtung zu entziehen, begann dann aber, während
Caesar auf günstigen Wind für die Überfahrt wartete,
die gallischen Führer aufzuwiegeln.
Qua re cognita Caesar coercendum atque deterrendum, quibuscumque
rebus posset,
Dumnorigem statuebat et, quod longius eius amentiam progredi
videbat, prospiciendum, ne quid sibi ac rei publicae nocere
posset. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque
conscendere naves iubet. At omnium animis impeditis Dumnorix
cum equitibus Haeduorum a castris insciente Caesare domum discedere
coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque
omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum
mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici
iubet.
coercendum ... deterrendum ... prospiciendum: erg. esse - impeditus,
a, um: h. abgelenkt (durch das Einschiffen); omnium animis impeditis:
abl. abs. - intermittere: unterbrechen.
Während Caesars zweitem Britannienfeldzug war es trotz mehrerer
Gefechte zwischen der
römischen Reiterei und den Streitwagenkämpfern des britannischen
Führers Cassivellaunus
nicht zu einer Entscheidung gekommen. Caesar berichtet weiter:
Interim Trinovantes, prope firmissima earum regionum civitas,
ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum
in continentem venerat, (cuius pater in ea civitate regnum obtinuerat
interfectusque erat a Cassivellauno, ipse fuga mortem vitaverat,)
legatos ad Caesarem mittunt pollicenturque sese ei dedituros
atque imperata facturos; petunt, ut Mandubracium ab iniuria
Cassivellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit
imperiumque obtineat. His Caesar imperat obsides quadraginta
frumentumque exercitui Mandubraciumque ad eos mittit. Illi imperata
celeriter fecerunt. Trinovantibus defensis atque ab omni militum
iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci,
Cassi legationibus missis se Caesari dedunt.
Trinovantes: Kelten nördlich der Themse - fidem alicuius sequi:
sich in jemandes Schutz begeben - continens (terra): das Festland
- dedituros ... facturos: erg. esse - obsides imperare: die Stellung
von Geiseln verlangen - militum: sc. Romanorum - prohibere: h. schützen
- Cenimagni ... Cassi: Kelten im SO Britanniens.
Während Caesars zweitem Britannienfeldzug war es trotz einiger
Gefechte zwischen der römischen Reiterei und den keltischen
Streitwagenkämpfern des Cassivellaunus nicht zu einem entscheidenden
Kampf gekommen; mehrere keltische Stämme hatten sich jedoch
unter Caesars Schutz gestellt. Caesar berichtet weiter:
Cassivellaunus ad Cantium, quibus regionibus quattuor reges
praeerant, nuntios mittit atque his imperat, ut coactis omnibus
copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent.
Hi cum ad castra venissent, nostri eruptione facta, multis eorum
interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige, suos incolumes
reduxerunt.
Cassivellaunus hoc proelio nuntiato, tot detrimentis acceptis,
vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum,
legatos de deditione ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset
hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus neque
multum aestatis superesset, obsides imperat et, quid in annos
singulos vectigalis populo Romano Britannia penderet, constituit.
Cantium: heutige Grafschaft Kent - castra navalia: das Schiffslager
(der Römer) - detrimentum, i n.: Verlust, Niederlage - defectio,
onis f.: der Abfall - continens (terra): das Festland - repentinus
motus (us m.): plötzlicher Aufstand - obsides imperare: die
Stellung von Geiseln verlangen - quid ... vectigalis: wieviel (an)
Abgaben (Steuern) - in annos singulos: jährlich.
Im Jahr 54 v.Chr. griffen die belgischen Eburonen unter der Führung
des Ambiorix das Winterlager der Legaten Sabinus und Cotta an. Ambiorix
stellte die Römer vor die Wahl: freier Abzug oder erneuter
Angriff im Bunde mit den anrückenden Germanen. Die Römer
entschieden sich für den Abzug, wurden dabei jedoch von Ambiorix
aus dem Hinterhalt angegriffen und eingekesselt. Sabinus bat um
eine Unterredung mit Ambiorix, die dieser gewährte.
Sabinus, quos in praesentia tribunos militum circum se habebat,
et primorum ordinum centuriones sequi iubet et, cum propius
Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit
suisque, ut idem faciant, imperat. Interim, cum de condicionibus
inter se agunt longiorque consulto sermo ab Ambiorige instituitur,
paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam
conclamant impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi
L. Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui
se in castra recipiunt, unde erant egressi. Aegre usque ad noctem
oppugnationem sustinent; nocte ad unum omnes desperata salute
se ipsi interficiunt.
quos ... habebat = eos tribunos militum, quos ... habebat - in
praesentia: im Augenblick- iussus: sc. ab Ambiorige - imperatum
facere: den Befehl ausführen - longiorem sermonem instituere:
die Unterredung in die Länge ziehen - consulto: absichtlich
- victoriam conclamare: „Sieg" schreien - ordines: sc. der
römischen Soldaten - aegre: mit Mühe - ad unum omnes:
alle ohne Ausnahme.
Im Herbst 54 v.Chr. haben die belgischen Eburonen unter der Führung
des Ambiorix eine ganze Legion und fünf Kohorten und deren
beide Legaten in eine Falle gelockt und vernichtend geschlagen.
Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Atuatucos,
qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque
diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata
Atuatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque,
ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro iis,
quas acceperint, iniuriis occasionem dimittant: interfectos
esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat;
nihil esse negotii subito oppressam legionem, quae cum Cicerone
hiemet, interfici; ad eam rem se profitetur adiutorem. Facile
hac oratione Nerviis persuadet.
sublatus, a, um (+ Abl.): erhoben, stolz (auf) - intermittere:
(den Gewaltritt) unterbrechen - concitare: aufwiegeln - occasionem
dimittere: sich eine Gelegenheit entgehen lassen - in perpetuum:
für immer - nihil negotii est: es ist keinerlei Schwierigkeit
- opprimere: h. überfallen - quae cum Cicerone hiemet: Cicero
befehligte das römische Winterlager im Gebiet der Nervier -
se adiutorem profiteri: sich als Helfer anbieten.
Im Herbst 54 v.Chr. haben die belgischen Eburonen unter der Führung
des Ambiorix eine ganze römische Legion und deren beide Legaten
in eine Falle gelockt und vernichtend geschlagen. Nach diesem Erfolg
wiegelte Ambiorix die benachbarten Atuatucer und Nervier zur Erhebung
gegen die im Gebiet der Nervier überwinternde Legion auf, die
der Legat Q. Cicero befehligte.
Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos,
Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam
maximas possunt manus cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna
advolant fama de Titurii morte nondum ad eum perlata. Huic quoque
accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis
munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum
adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones,
Nervii, Atuatuci atque horum omnium socii legionem oppugnare
incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt.
Aegre is dies sustentatur.
confestim: sofort - Titurius: Q. Titurius Sabinus war einer der
beiden Legaten, die dem Winterlager im Gebiet der Eburonen vorgestanden
und im Kampf gegen Ambiorix den Tod gefunden hatten. - huic: sc.
Ciceroni - lignatio, onis f.: Holzholen - munitio, onis f.: h. Schanzmaterial
- intercipere: abfangen, aufgreifen - sustentare: aushalten, überstehen.
Im Jahr 54 v.Chr. griffen die Eburonen, die bereits in ihrem eigenen
Gebiet eine römische Legion und deren beide Legaten vernichtend
geschlagen hatten, im Bund mit den Atuatucern und den Nerviern das
römische Winterlager im Gebiet der Nervier, dem der Legat Q.
Cicero vorstand, an. Mit Mühe hielten die Angegriffenen, die
das Winterlager gerade erst bezogen und noch nicht ausreichend befestigt
hatten, am ersten Tag den Angreifern stand.
Mittuntur ad Caesarem confestim a Cicerone litterae magnis
propositis praemiis, si pertulissent; obsessis omnibus viis
missi intercipiuntur. Noctu ex ea materia, quam munitionis causa
comportaverant, turres admodum CXX excitantur; incredibili celeritate,
quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die
multo maioribus copiis coactis castra oppugnant, fossam complent.
A nostris eadem ratione, qua pridie, resistitur. Hoc idem reliquis
deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem
intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur.
Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem
sibi tempus ad quietem relinquebat.
confestim: unverzüglich - si pertulissent: als Subj. sind
die Botengänger zu denken, als Akkusativobjekt ist litteras
zu ergänzen. - intercipere: abfangen, aufgreifen - munitio,
onis f.: Befestigung, Festungswerk - comportaverant: sc. die Römer
- admodum: ungefähr - CXX centum viginti - excitare: aufrichten
- operi deesse: an der Befestigungsanlage fehlen - deinceps: nacheinander
- intermitti (Inf. Präs. Pass.): ungenutzt lassen - tenuis
valetudo: schwache Gesundheit.
Im Jahr 54 v.Chr. griffen die Eburonen, die bereits in ihrem Gebiet
unter der Führung des Ambiorix eine römische Legion und
deren beide Legaten Titurius und Cotta in eine Falle gelockt und
dann vernichtend geschlagen hatten, im Bund mit den Nerviern das
Winterlager des Q. Cicero, das im Gebiet der Nervier lag, an. Die
Angegriffenen hielten nur mit großer Mühe den Angreifern
stand.
Tum duces principesque Nerviorum, qui aliquem sermonis aditum
causamque amicitiae cum Cicerone habebant, colloqui se velle
dicunt. Facta potestate eadem, quae Ambiorix cum Titurio egerat,
commemorant: omnem Galliam esse in armis; Germanos Rhenum transisse;
Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari; licere illis per se
incolumibus ex hibernis discedere et, quascumque in partes velint,
sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondet: non
esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem.
sermonis aditus: h. die Möglichkeit zu einer Unterredung -
causa amicitiae: h. freundschaftliche Beziehung - colloqui: sc.
cum Cicerone - Germanos Rhenum transisse: nämlich zur Unterstützung
der Eburonen und Nervier - illis: gemeint sind die römischen
Soldaten dieses Winterlagers.
Im Jahr 54 v.Chr. griffen die Eburonen im Bund mit den Nerviern
das im Gebiet der Nervier liegende Winterlager des Q. Cicero an.
Die Angegriffenen hielten nur mit großer Mühe den Angreifern
stand.
Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, tanto
crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum
pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu
necabantur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus
honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque
ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet
praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo
illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione
versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis
legionisque cognoscitur.
Quanto ..., tanto = quo ..., eo; - in dies: von Tag zu Tag - intus
adv.: im Lager - a prima obsidione: unmittelbar nach Beginn der
Belagerung - in iaculo illigare: im (ausgehöhlten) Speer verstecken
(w. anbinden) - Gallus: prädikativ!
Im Jahr 54 v.Chr. griffen die Eburonen im Bund mit den benachbarten
Nerviern das im Gebiet der Nervier liegende Winterlager des Q. Cicero
an. Die Angegriffenen hielten nur mit großer Mühe den
Angreifern stand. Erst nach mehreren Tagen erreichte ein Hilfegesuch
Ciceros Caesar.
Caesar acceptis litteris hora circiter undecima diei statim
nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius
hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem
proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus.
Alterum ad C. Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines
legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit T.
Labieno, si rei publicae commodo facere possit, cum legione
ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo
aberat longius, non putat arcessendam; equites circiter quadringentos
ex proximis hibernis cogit.
Vorbemerkung: Caesar hatte im Herbst 54 v.Chr. wegen der (erntebedingten)
schlechten Versorgungslage in Gallien sein Heer legionsweise auf
mehr Stämme als sonst in Winterlager verteilen müssen.
XXV: viginti quinque - exit: sc. ex hibernis - alterum: erg. nuntium
- C. Fabius: stand dem Winterlager im Land der Moriner (an der Nordsee)
vor. - qua: wo - faciendum: erg. esse - T. Labienus überwinterte
mit einer Legion im Gebiet der Treverer. - commodo: zum Vorteil
- veniat: Aufforderung (hier indirekte Rede) - arcessendam: erg.
esse.
Im Jahr 54 v.Chr. griffen die Eburonen im Bunde mit den Nerviern
das Winterlager des Q. Cicero an, das im Gebiet der Nervier lag.
Tagelang hielten die Angegriffenen unter größter Mühe
den Angreifern stand. Erst spät gelangte ein Hilfegesuch Ciceros
zu Caesar. Dieser zog einige Legionen aus anderen Winterlagern zusammen
und marschierte ins Gebiet der Nervier.
Caesar venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis
cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur quantoque in periculo
res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet,
ut ad Ciceronem epistulam deferat. Hanc Graecis conscriptam
litteris mittit, ne intercepta epistula nostra ab hostibus consilia
cognoscantur. Si adire non possit, monet, ut tragulam cum epistula
ad ammentum deligata intra munitiones castrorum abiciat. In
litteris scribit se cum legionibus II profectum celeriter affore;
hortatur, ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus,
ut erat praeceptum, tragulam mittit.
ex equitibus Gallis: in Caesars Heer kämpften auch gallische
Reiter. - intercipere: abfangen, auffangen - adire: sc. ad castra
- tragula, ae f.: der Wurfspeer - ammentum, io n.: Wurfriemen (am
Speer) - deligare: festbinden - II: duabus - affore = adfore.
Im Jahr 54 v.Chr. griffen die Eburonen im Bund mit den Nerviern
das Winterlager des Q. Cicero, das im Gebiet der Nervier lag, an
und bestürmten es tagelang. Durch eine Nachricht Ciceros über
diesen Angriff in Kenntnis gesetzt, zog Caesar eilends zwei Legionen
zusammen, marschierte in das Gebiet der Nervier und informierte
Cicero über sein Kommen.
Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad
Caesarem omnibus copiis contendunt. Haec erant armata circiter
milia LX. Cicero data facultate Gallum alium ab eodem Verticone,
quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem
deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat; perscribit
in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem
convertisse. Quibus litteris circiter media nocte allatis Caesar
suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero
die luce prima castra movet et circiter milia passuum quattuor
progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur.
Galli: gemeint sind die Eburonen und Nervier. - LX: sexaginta -
Vertico, onis m.: Vertico war als einziger Nervier zu Cicero übergelaufen.
Einer seiner Sklaven hatte es geschafft, die Nachricht vom Angriff
der Eburonen auf Ciceros Winterlager zu Caesar zu bringen. - repetere:
sich abermals erbitten - admonet, (ut) ... faciat; - convertere
ad: hinwenden auf, gegen - trans + Akk.: jenseits, auf der anderen
Seite; die Ortsangabe gehört zu conspicatur.
Als Caesar dem von Eburonen und Nerviern belagerten Winterlager
des Q. Cicero mit zwei Legionen zu Hilfe kam, ließen die Feinde
von der Belagerung ab und marschierten Caesar entgegen. Caesar gelang
es, die Feinde trotz ihrer Übermacht zu besiegen und in die
Flucht zu schlagen:
Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant,
omnibus suis incolumibus eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas
turres, testitudines munitionesque hostium admiratur; producta
legione cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem
sine vulnere; ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo
et quanta virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius
merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque
militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testi-monio
Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis
cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit,
milites consolatur et confirmat.
pervenit: Subjekt ist Caesar. - intercedere: dazwischenliegen -
instituere: h. errichten - testitudo, inis f.: Schutzdach; zur Sache:
die Eburonen hatten Belagerungsmaschinen nach römischem Vorbild
gebaut und bei der Belagerung von Ciceros Winterlager eingesetzt.
- producere: vorführen - non decimus quisque miles: nicht einmal
jeder zehnte Soldat - rem administrare: die Lage meistern - de casu
Sabini et Cottae: Vor dem Angriff auf das Winterlager des Cicero
hatten die Eburonen das Winterlager des Sabinus und Cotta bestürmt;
bei diesem Angriff kamen eine ganze römische Legion und ihre
beiden Legaten Sabinus und Cotta um.
Im Winter 54 v.Chr. planten die Treverer unter Führung des
Indutiomarus, das in ihrem Gebiet gelegene Winterlager des T. Labienus
anzugreifen. Caesar berichtet weiter:
Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus
intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates
sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus
nostri interfecta multo minorem partem superesse dicerent. Neque
tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum
transiret, cum se bis expertos dicerent non amplius fortunam
temptaturos esse. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilominus copias
cogere, exercere, a finitimis equos parare, exsules damnatosque
tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit.
nullum tempus intermittere, quin ... : keine Zeit vergehen lassen,
ohne dass - sollicitare: aufwiegeln - magna parte ... interfecta:
bei gallischen Angriffen auf andere Winterlager war es auf römischer
Seite zu großen Verlusten gekommen. - alicui persuaderi potest:
jemand kann überzeugt werden - experiri: schlimme Erfahrungen
machen - spe labi: in der Hoffnung getäuscht werden.
Anfang 53 v.Chr. bereiteten die Treverer ihren Angriff auf das
Winterlager des T. Labienus, das in ihrem Gebiet lag, vor. Labienus
zog den Treverern entgegen und lockte sie, indem er Flucht vor ihnen
vortäuschte, auf für die Römer günstiges Kampfgelände.
Der vorliegende Text beginnt mit der Ansprache des Labienus an seine
Soldaten:
„Habetis", inquit, „milites, quam petivistis facultatem;
hostem impedito atque iniquo loco tenetis; praestate eandem
nobis ducibus virtutem, quam saepenumero imperatori praestitistis,
atque illum adesse et haec coram cernere existimate!"
Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet et paucis
turmis praesidio ad impedimenta antemissis reliquos equites
ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in
hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem, quos fugere credebant,
infestis signis ad se ire viderunt, impetum nostrorum ferre
non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas
petiverunt.
quam ... facultatem = facultatem (dimicandi), quam petivistis -
impeditus, a, um: h. unwegsam - saepenumero: oft - imperatori: sc.
Caesari - coram adv.: persönlich - signa convertere ad: eine
Schwenkung machen, Front machen gegen (die Römer hatten ja
Flucht vorgetäuscht) - turma, ae f.: Reiterabteilung - quos
... credebant = eos, quos ... credebant.
Caesars zweiter Rheinübergang:
Caesar duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum
una erat, quod Germani auxilia contra se Treveris miserant,
altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis
rebus paulo supra eum locum, quo ante exercitum traduxerat,
facere pontem instituit. Magno militum studio paucis diebus
opus efficitur. Ubii, qui ante obsides dederant atque in deditionem
venerant, ad eum legatos mittunt, qui doceant neque ex sua civitate
auxilia in Treveros missa neque ab se fidem laesam; petunt atque
orant, ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes
pro nocentibus poenas pendant.
Ambiorix: Führer der Eburonen; er hatte die Angriffe auf die
in dem Gebiet der Eburonen und der Nervier gelegenen Winterlager
geleitet und den Römern gewaltige Verluste zugefügt. Bisher
war er den Römern immer wieder entkommen. - ante = antea -
opus, eris, n.: h. Brückenbau - Ubii, orum m.: rechtsrheinische
Germanen - in deditionem venire: sich ergeben, kapitulieren - missa
... laesam: erg. jeweils esse - fidem laedere: sein (gegebenes)
Wort brechen - poenas pendere: Strafe zahlen, büßen.
Bei einem Vergleich zwischen Galliern und Germanen schreibt Caesar
über die letzteren:
Germani neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque
sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt
et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam,
reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus
atque in studiis rei militaris consistit; a parvis labori ac
duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam
inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque
confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam
habuisse in turpissimis habent rebus.
rebus divinis praeesse: den Gottesdienst leiten - sacrificiis studere:
sich um Opfer kümmern - deorum numero ducere: unter die Götter
zählen - accepi (Perf.): ich kenne - a parvis: von klein auf
- impubes, eris: unreif; sexuell unerfahren - intra + Akk: h. vor.
Caesar schreibt über die Germanen:
Agri culturae non student, maiorque pars eorum victus in lacte,
caseo, carne consistit. Neque quisquam agri modum certum aut
fines habet proprios; sed magistratus ac principes in annos
singulos gentibus cognationibusque hominum, quique una coierunt,
quantum et quo loco visum est agri, attribuunt atque anno post
alio transire cogunt. Eius rei multas afferunt causas: ne assidua
consuetudine capti studium belli gerendi agri cultura commutent;
ne latos fines parare studeant potentioresque humiliores possessionibus
expellant; ne accuratius quam ad frigora atque aestus vitandos
aedificent.
caro, carnis f.: Fleisch - modus, i m.: Maß - fines, ium
m.: h. Grundstücke - in annos singulos: jeweils für ein
Jahr - cognatio (onis f.) hominum: Sippe - quique ... coierunt =
et iis, qui ... coierunt - una coire: sich zu einer Gemeinschaft
zusammentun - quantum ... agri, attribuunt = tantum agri, quantum
et quo loco visum est, attribuunt - videri: gut scheinen - assidua
consuetudo: seßhafte Lebensweise - accuratus, a, um: h. sorgsam.
Caesar vergleicht die Gallier und die Germanen:
Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent,
ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique
inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea, quae fertilissima
Germaniae sunt, loca circum Hercyniam Silvam Volcae Tectosages
occupaverunt atque ibi consederunt. Nunc quod in eadem inopia,
egestate, patientia, qua ante, Germani permanent, eodem victu
et cultu corporis utuntur, Gallis autem provinciarum propinquitas
et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur,
paulatim assuefacti superari ne se quidem ipsi cum illis virtute
comparant.
Hercynia silva: das hercynische Waldgebirge; (vom Schwarzwald bis
zu den Karpaten reichend) - Volcae Tectosages: Volcer-Tectosagen;
(keltischer Volksstamm um Toulouse und in Süddeutschland) -
egestas, atis f.: Bedürftigkeit - patientia, ae f.: Genügsamkeit
- copia atque usus: Wohlstand und Genuß - assuefactus (PPP)
+ Inf.: gewohnt (daran) ....
Caesar hat bei der Verfolgung des Eburonenführers Ambiorix,
der eine römische Legion und deren beiden Legaten völlig
aufgerieben hatte, L. Minucius Basilus mit der Reiterei in die Ardennen
vorausgeschickt, um des flüchtenden Eburonen habhaft zu werden:
Basilus celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere
multos in agris inopinantes deprehendit; eorum indicio ad ipsum
Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse
dicebatur. Multum cum in omnibus rebus, tum in re militari potest
fortuna. Nam ut magno accidit casu, ut in ipsum incautum etiam
atque imparatum incideret, priusque ab hominibus videretur,
quam fama ac nuntius eius adventus afferretur, sic magnae fuit
fortunae ipsum effugere mortem. Sed hoc factum est, quod comites
familiaresque eius paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt.
His pugnantibus illum in equum quidam ex suis sustulit: fugientem
silvae texerunt.
multos: sc. hostes - cum ..., tum ... : sowohl ..., als auch besonders
- ut + Ind. ... , sic: wie ..., so - in ipsum: sc. Ambiorigem -
incideret ... videretur: Subjekt ist Basilus - incidere in + Akk.:
stoßen auf - priusque ... videretur = et ab hominibus videretur,
priusquam - magnae fortunae est (+ A.c.I.): es ist reine Glückssache
- ipsum: sc. Ambiorigem - paulisper: eine Zeit lang.
Germanen, die den Rhein überquert und im Gebiet der Eburonen
zu plündern begonnen hatten, wurden von den Eburonen auf das
römische Winterlager bei Atuatuca hingewiesen: dort habe Caesar
den gesamten Troß und die Heereskasse deponiert. Da ein großer
Teil der Besatzung dieses Winterlagers gerade zum Futterholen ausgeschwärmt
war, fanden die Germanen ein fast verlassenes Lager vor.
Aegre portas nostri tuentur; reliquos aditus locus ipse per
se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius
ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque
quam in partem quisque contendat, provident. Alius castra iam
capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores
barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones
fingunt Cottaeque et Titurii calamitatem, qui in eodem castello
occiderint, ante oculos ponunt. Omnibus tali timore perterritis
confirmatur opinio barbaris nullum esse intus praesidium. Perrumpere
nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus
dimittant.
Aegre: mit Mühe - portas: es handelt sich hier um den Haupteingang
des Lagers. - munitio, onis f.: Befestigungsanlage - trepidare:
h. ängstlich durcheinanderlaufen - providere: Sorge dafür
tragen (hier verbunden mit zwei indirekten Fragen: neque quo ...
neque quam in partem) - capta: erg. esse - deleto exercitu atque
imperatore (sc. Caesare) - contendere: mit A.c.I.! - sibi religiones
fingere: sich abergläubige Gedanken machen - ex loco: auf Grund
des Platzes; ein Jahr zuvor fanden in diesem Winterlager eine ganze
römische Legion und deren beiden Legaten Cotta und Titurius
im Kampf gegen die Eburonen den Tod. - intus: im Innern des Lagers.
Germanen waren über den Rhein gekommen und zogen plündernd
durch das Gebiet der Eburonen. Von diesen wurden die Plünderer
auf das römische Winterlager bei Atuatuca aufmerksam gemacht,
wo Caesar seinen gesamten Troß und die Heereskasse deponiert
hatte. Da ein großer Teil der Besatzung zum Futterholen ausgeschwärmt
war, bewachten nur wenige Soldaten beim Eintreffen der Germanen
das Haupttor, und im Lagerinnern brach eine Panik aus.
Erat aeger in praesidio relictus P. Sextius Baculus, qui primum
pilum apud Caesarem duxerat ac diem iam quintum cibo caruerat.
Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo
prodit; videt imminere hostes atque in summo rem esse discrimine;
capit arma a proximis atque in porta consistit. Sequuntur hunc
centuriones eius cohortis, quae in statione erat; paulisper
una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis
vulneribus; aegre per manus traditus servatur. Hoc spatio interposito
reliqui se confirmant tantum, ut in munitionibus consistere
audeant speciemque defensorum praebeant.
aeger, a um: krank - in praesidio: h. im Winterlager - primus pilus:
die erste Abteilung - cibo carere: h. sich der Nahrung enthalten,
fasten - tabernaculum, i n.: Zelt imminere: h. in bedrohlicher Nähe
sein - in summo discrimine: in äußerster Gefahr - statio,
onis f.: Wache - una adv.: gemeinsam - animus, i m.: h. Bewußtsein
- per manus: h. von Hand zu Hand - hoc spatio interposito: h. mittlerweile
- consistere: in Stellung gehen.
Im Winter 53/52 v. Chr. weilte Caesar wie gewöhnlich in Italien.
Die Kunde von innenpolitischen Wirren in Rom ließ in Gallien
Unruhe aufkommen:
Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt
ipsi et affingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur,
retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus
ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante
se populi Romani imperio subiectos dolerent, liberius atque
audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se
principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur
de Acconis morte; hunc casum ad ipsos recidere posse demonstrant;
miserantur communem Galliae fortunam; omnibus praemiis deposcunt,
qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in
libertatem vindicent.
Eae res: h. diese Vorgänge (in Rom) - affingere: hinzudichten
- affingunt ... (id), quod - res: h. die Situation - retineri ...
Caesarem neque ... venire posse: A.c.I.; im D: nämlich, dass
... - dissensio, onis f.: Auseinandersetzung - qui ... dolerent
= ii, qui ... dolerent - ante = antea - subiectos: erg. esse - consilia
inire: Pläne fassen - concilia indi-cere: Versammlungen einberufen
- remotus, a, um: entlegen - Acco, onis m.: Senone, Anführer
einer Verschwörung gegen Rom, 53 v.Chr. von Caesar hingerichtet.
- deposcunt: erg. viros, qui - capitis periculo: unter Einsatz des
Lebens - in libertatem vindicare: in die Freiheit führen.
Im Winter 53/52 v.Chr. hatten sich einige gallischen Stämme
während Caesars Abwesenheit zu einem Abwehrbündnis zusammengeschlossen.
Die Carnuten machten, wie vereinbart, mit dem Aufstand den Anfang:
Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus,
Cenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi
causa ibi constiterant, in his C. Fufium Citam, honestum equitem
Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt
bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates
fama perfertur. Nam ubi quae maior atque illustrior incidit
res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps
excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi
oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in
finibus Arvernorum audita sunt.
desperatus, a, um: verwegen - Cenabum, i n.: Hauptort der Carnuten
(heute Orleans) - negotiari: Handel treiben - consistere: sich niederlassen
- rei frumentariae praeesse: die Lebensmittelversorgung leiten -
ubi (ali)quae res - illustris, e: bedeutend - significare: h. bekanntgeben
- deinceps: der Reihe nach - quae Cenabi ... gesta essent = ea,
quae .... - geri: sich zutragen.
Beginn der gallischen Freiheitsbewegung unter Führung des
Vercingetorix:
Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae
adulescens, cuius pater principatum totius Galliae obtinuerat
et ob eam causam, quod regnum appetebat, a civitate erat interfectus,
convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio
ad arma concurritur. Quoscumque adit ex civitate, ad suam sententiam
perducit; hortatur, ut communis libertatis causa arma capiant;
magnis coactis copiis adversarios suos, a quibus paulo ante
erat eiectus, expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur.
Dimittit quoqueversus legationes; obtestatur, ut in fide maneant.
Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turones,
Aulercos, Lemovices, Andes reliquosque omnes, qui Oceanum attingunt,
adiungit; omnium consensu ad eum defertur imperium.
incendit: erg. als Objekt eos (sc. clientes). - ad suam sententiam
perducere: für seinen Plan gewinnen - ante = antea - quoqueversus:
überallhin - obtestari: beschwören.
Bald nachdem Vercingetorix zum Führer der gallischen Freiheitsbewegung
ernannt worden war, traf Caesar in Gallia Transalpina ein, sammelte
sein Heer und zog mitten ins Feindesland. Caesars Erfolge veranlaßten
Vercingetorix zur Taktik der „verbrannten Erde". Bei der Belagerung
von Avaricum (Hauptort der abtrünnigen Biturigen, heute Bourges)
machte sich der durch diese Taktik entstandene Getreidemangel bemerkbar.
Caesar berichtet:
Summa difficultate rei frumentariae affecto exercitu usque
eo, ut complures dies frumento milites caruerint, nulla tamen
ex iis vox est audita populi Romani maiestate et superioribus
victoriis indigna. Quin etiam cum Caesar in opere singulos legionarios
appellaret et se dimissurum oppugnationem diceret, universi
ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo
imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, numquam
infecta re discederent; praestare omnes perferre acerbitates,
quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent,
parentarent.
difficultate rei frumentariae affici: h. Mangel an Getreide leiden
- usque eo, ut: so sehr, dass - vox, vocis f.: h. Äußerung
- opus, eris n.: h. Schanzbau, Schanzarbeit - appellare: ansprechen
- dimittere: h. aufgeben - merere: als Soldat dienen - infecta re:
unverrichteter Dinge - civibus, qui Cenabi ... interissent: in Cenabum
(heute Orleans) war der gallische Aufstand mit der Ermordung der
dort ansässigen römischen Kaufleute ausgebrochen. - parentare
alicui: jemandem Totenopfer bringen, jemanden rächen.
Als Caesar bei der Belagerung Gergovias, des Hauptortes der Arverner,
seine erste Niederlage im Kampf gegen Vercingetorix erlitt, schlossen
sich die ihm bis dahin treu ergebenen Haeduer, deren Land ihm als
Operationsbasis diente, der Freiheitsbewegung des Vercingetorix
an. In diesem Zusammenhang schreibt Caesar:
Noviodunum erat oppidum Haeduorum ad ripas Ligeris opportuno
loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam
publicam, impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum
numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum
miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu
civitatis cognovissent, legatos ad Vercingetorigem de pace et
amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum instans
tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni
custodibus pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides
civitatum ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, ne
cui esset usui Romanis, incenderunt; frumentum navibus avexerunt.
Liger, Ligeris m.: Liger (heute Loire) - pecunia publica: Staatskasse
- impedimenta, orum n.: Troß - coemere: aufkaufen - Eporedorix
Viridomarusque: adlige Haeduer, die Caesars Reiterei befehligten.
- civitatis: sc. Haeduorum - cognoscere de: erfahren von - Der A.c.I.:
legatos ... missos (esse) hängt, wie de statu civitatis, von
cognovissent ab und dient der Präzisierung; im D: nämlich
dass ... - pacem et amicitiam conciliare: Friede und Freundschaft
schließen - publice: in offiziellem Auftrag - praetermittendum:
erg. esse - instans commodum: ein sich bietender Vorteil - ne (ali)cui
esset usui ... .
Als Caesar bei Gergovia, dem Hauptort der Arverner, im Kampf gegen
Vercingetorix seine erste Niederlage erlitt, schlossen sich die
ihm bisher treu ergebenen Haeduer der gallischen Freiheitsbewegung
an. Caesar schreibt dazu:
Defectione Haeduorum bellum augetur. Legationes in omnes partes
circummittunt; quantum gratia, auctoritate, pecunia valent,
ad sollicitandas civitates utuntur; nacti obsides, quos Caesar
apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt
a Vercingetorige, ut ad se veniat rationesque belli gerendi
communicet. Re impetrata contendunt, ut ipsis summa imperii
tradatur; ea re in controversiam deducta totius Galliae concilium
Bibracte indicitur. Conveniunt undique frequentes. Multitudinis
suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant
imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt,
illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur, Treveri, quod aberant
longius et a Germanis premebantur.
defectio, onis f.: Abfall - circummittunt: sc. Haedui - valere:
h. ausrichten, vermögen - sollicitare: aufwiegeln - nancisci
(Dep.): bekommen, erlangen; zur Sache: Caesar hatte die Geiseln
der von ihm unterworfenen Stämme den Haeduern anvertraut. Nach
ihrem Abfall von den Römern setzten die Haeduer diese Geiseln,
unter denen oft adlige und einflußreiche Männer waren,
zur Erpressung ein. - supplicium, i n.: Hinrichtung - dubitantes:
sc. civitates - territare: in Schrecken versetzen - rationes: h.
Pläne - res in controversiam deducta est: es ist zum Streit
gekommen - res (permittitur): die Entscheidung - ad unum omnes:
alle ohne Ausnahme.
Als Caesar bei Gergovia im Kampf gegen Vercingetorix eine Niederlage
erlitten hatte, trat er nicht, wie allgemein erwartet wurde, den
Rückzug in die Provinz an, sondern marschierte weiter ins Feindesland
hinein. Der Versuch des Vercingetorix, Caesar am Vormarsch zu hindern,
schlug fehl; Vercingetorix zog sich auf die Burgfestung Alesia zurück.
Caesar legte einen Belagerungsring an:
Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur,
consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus
mandat, ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque, qui
per aetatem arma ferre possint, ad bellum cogant. Sua in illos
merita proponit obtestaturque, ut suae salutis rationem habeant
neu se optime de communi libertate meritum hostibus in cruciatum
dedant. Quod si indiligentiores fuerint, milia hominum octoginta
una secum interitura demonstrat. His datis mandatis, qua nostrum
opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum dimittit.
munitiones, um f.: h. Belagerungsring - adire aliquem: sich an
jemanden wenden - meritum, i n.: Verdienst - rationem alicuius habere:
Rücksicht nehmen auf, denken an - neu = et ne + Konj. - in
cruciatum dedere: zur Folterung und Hinrichtung ausliefern - quod
si: wenn aber - indiligens, tis: nachlässig, säumig -
interitura: erg. esse - mandatum, i n.: Auftrag - qua: wo - opus,
eris n.: h. Schanzwerk - intermittere: unterbrechen.
Critognatus, ein vornehmer Arverner, rät den in der Burgfeste
Alesia von Caesar belagerten Galliern, trotz der Lebensmittelknappheit
durchzuhalten bis zum Eintreffen des gallischen Entsatzheeres. Durch
einen Vergleich zwischen den Cimbern, die 110 v.Chr. auf ihrem Weg
nach Süden durch Gallien zogen, und den Römern, die sich
jetzt in Gallien breitmachen, zeigt er den Eingeschlossenen, was
bei diesem Kampf auf dem Spiel steht:
„Depopulata Gallia magnaque illata calamitate Cimbri finibus
quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petiverunt;
iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero
quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos
fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque
considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim
umquam alia condicione bella gesserunt. Quod si ea, quae in
longinquis nationibus geruntur, ignoratis, respicite finitimam
Galliam, quae in provinciam redacta, iure et legibus commutatis,
securibus subiecta perpetua premitur servitute."
depopulari: verwüsten; das Part. Perf. hat hier passive Bedeutung!
- aliquando: h. doch eines Tage - Stellen Sie um: in horum (=eorum)
agris ... considere atque his ... servitutem iniungere, quos ...
cognoverunt. - iniungere: aufbürden - quod si: wenn aber -
securis, is f.: Liktorenbeil.
Vercingetorix nach dem Fall Alesias:
Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse
non suarum necessitatum, sed communis libertatis causa demonstrat
et, quoniam fortunae sit cedendum, ad utramque rem se illis
offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vi-vum tradere
velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma
tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris considit;
eo duces producuntur. Vercingetorix deditur, arma proiciuntur.
Reservatis Haeduis et Arvernis, si per eos civitates recuperare
posset, ex reliquis captivis toti exercitui capita singula praedae
nomine distribuit.
suscipere: unternehmen - necessitas, atis f.: h. persönliches
Interesse - fortunae cedere: sich in sein Schicksal ergeben - seu
... seu = sive ... sive - satisfacere alicui: jemandem Genugtuung
leisten - si: h. (um zu versuchen), ob - toti exercitui capita singula:
h. jedem einzelnen Soldaten des Heeres einen Mann - nomine: h. als.
|